UNFORESEEN JOURNEYS OF LIVE
Albania - Untold Stories
Introduction
The photographic album accompanying the exhibition “Unforeseen Journeys of Life” holds deep personal significance for me. The stories shared here are not abstract narratives from history books; they are lived experiences filled with pain and hope, of individuals who endured unimaginable hardships under Albania’s communist regime. Each story is unique and deeply personal, yet together they form a collective narrative that reminds us of the high price of freedom and human dignity. This album is a heartfelt effort to keep their testimonies alive, to amplify their voices, and to ensure that their sacrifices are never forgotten.
When Dong-Ha, a renowned photographer I had met during remembrance activities in Germany, proposed this project, I had mixed emotions. On one hand, I was surprised that, after so many years of working in this field, no Albanian photographer had shown interest in documenting the portraits of former political prisoners and the persecuted. On the other hand, I felt profoundly moved, as I realized how crucial this project was. With time passing, fewer and fewer witnesses remain among us to say: “I testify! I was there: in prison, in internment, bearing the stigma of the enemy on my soul and skin.”
Many of these individuals have shared their stories through publications or media, yet these accounts are often confined to written words. What was missing was their portrait—a visual representation that could give a face and voice to their narratives, presenting them in a way that is both powerful and unforgettable.
The exhibition features stories of real individuals who survived a system that sought to destroy them. Some spent decades in prison; others endured internment, forced labor, or social isolation. Each story is unique, but what unites them is their resilience and courage.
They represent not only their personal suffering but also the collective pain and resistance of a nation that faced violence and oppression for decades.
Urim Elezi from Korça, Leze Ndreaj from Tropoja, Luan Llupa from Vlora, Lezina Gjura from Shkodra, Bedri Blloshmi from Librazhd, Gjetë Kadeli from Mirdita, Alma Liço from Tirana, Daut Gumeni from Tepelena…
Men and women, children born and raised in internment camps scattered across Albania. The public display of their portraits is a call not just to remember, but to reflect on the brutal nature of a dictatorship and to understand its consequences, which are still deeply felt in our society today.
I must admit that selecting the individuals for this exhibition was both a challenging and emotional process. How does one decide which story to tell, knowing there are so many voices that remain unheard? We aimed to represent a diversity of experiences—a deep exploration of the merciless violence inflicted on all groups within society, regardless of age, gender, social status, or geographic origin. Men and women, young and old, intellectuals and laborers alike were included.
It was an effort to create a comprehensive mosaic that reflects not just individual suffering, but also the collective pain and resilience of a nation. The process of gathering these stories was profoundly moving. In some cases, the witnesses themselves generously shared their memories with extraordinary courage. In others, we relied on the recollections of family members or archival documents. Listening to these testimonies was a powerful reminder of the urgency of documenting and sharing these stories while those who experienced them are still here to tell them.
For me, this exhibition is far more than a tribute to remembrance. It is a message for the future—a call for justice and a reminder that history is not a closed chapter but a responsibility for every generation. It is also a call to action and engagement. Every portrait, every story displayed here, is a powerful testament to the human spirit and a warning against allowing the injustices of the past to repeat themselves.
I am deeply grateful for the invaluable support of Dr. Anna Kaminsky, Director of the Federal Foundation for the Study of the Communist Dictatorship in East Germany (Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur). From the very beginning, she supported this project not only financially but also with insightful advice that helped shape its development. Thanks to our collaboration, this exhibition will soon be presented to the German public, offering them the opportunity to better understand the harsh nature of Albania’s communist dictatorship and its lasting impact on our society.
As we celebrate this 10th anniversary of the Memory Days, I feel profound gratitude for everyone who has supported this journey, especially our partner, the Konrad Adenauer Foundation. Our shared vision of preserving memory and fostering social dialogue about the consequences of totalitarian regimes has brought us here.
Thank you for being part of this significant moment.
Jonila Godole
Artist`s Note
The portraits presented here, depicting eye witnesses of Albania’s communist dictatorship, were photographed in 2024 in various locations across Albania. My aim was to expand the conventional perspective on political prisoners by making women, children, and families more visible in the public and political sphere. Family members of prisoners were often banished to rural areas through simple administrative procedures and were not recorded by the Sigurimi, but only the “head of the family” (usually male) was registered.. As a result, a significant number of those affected do not even appear in the official statistics.
The inclusion of women and children who were banished to internment camps at a young age or were even born there, as well as young people sentenced to long prison terms, shows that the impact of the communist dictatorship is far deeper and more widespread in Albanian society than one might assume.
The trauma and wounds inflicted on the population by the regime are not merely relics of a distant past, locked away in an isolated box. They are fluid and continue to affect the present.
Making these people visible in public space and providing them with a platform to share their stories is an essential form of acknowledging their suffering, sacrifices, and contributions. Perhaps this may even contribute, in some small way, to the healing of their wounds.
As with many other projects, I did not choose this topic; rather, the topic found me through indirect paths. My photographic work often explores disruptions in biographies caused by political power structures and systemic upheavals.
This portrait series, in the end, is a deeply personal project directly tied to my own biography – even though this connection may not be immediately apparent. The hidden dimension of the exhibition becomes clear only when the link to my biography and the reasons behind my interest in this subject are understood.
How is it that I – a second-generation Korean from Germany – feel compelled to contribute to Albania’s culture of remembrance? The connection lies, in part, in the biography of my parents, especially that of my father.
In 1967, my father’s life as a student in Germany was abruptly interrupted, and his plans for the future were shattered when he was kidnapped by the South Korean secret service and taken to South Korea. As it turned out later, a total of seventeen South Koreans were kidnapped and accused of espionage for North Korea and high treason. The death sentences initially pronounced were commuted to prison terms of several years due to international pressure. My father ultimately spent two years in solitary confinement before being released and returning to Germany.This incident later became known as the “East Berlin Affair.”
While in Germany, my father had made contact with the North Korean Embassy in East Berlin. After several meetings, he was granted the opportunity to travel to North Korea to visit his father who had been held captive there since the Korean War. The intertwined and entangled paths of individuals, shaped by wars and autocratic oppression, extend across generations and national borders, as shown by my parents’ biographies. Moreover, my own biography is undoubtedly shaped by these events – under different circumstances, I would very likely have been born in South Korea, not Germany.
Against this background, in my work as a photographer, I seek the universal essence that connects us all, transcending national borders and generations. The moment a photograph is taken, it becomes part of the past, to which we can travel back, as if with a time machine, by looking at the photo. For me, the greatest fascination of photography lies in its extraordinary ability to stop and preserve time.
When I developed the initial ideas for this project, I had concerns and wondered whether it would not be more appropriate for an Albanian photographer to deal with this topic. Coming to Albania as a foreigner in order to realize a contemporary witness project did not feel “right” at first. But perhaps it sometimes takes precisely an external, multi-dimensional perspective to address such topics.
I feel immense respect and admiration for the eyewitnesses portrayed here – for their lives, their courage not to give up, and their perseverance in moving forward despite all the hardships.
I would like to dedicate this work to them and to all those who have not yet been portrayed and whose stories have not yet been heard.
Dong-Ha Choe
Credits
Exhibition “Unforeseen Journeys of Life”
On the occasion of the 10th edition of Memory Days
February 19–24, 2025
Venue: The Pyramid of Tirana, Bulevardi Dëshmorët e Kombit 5, Tiranë, Shqipëri
Organized by
Federal Foundation for the Study of the Communist Dictatorship in Eastern Germany and the Institute for Democracy, Media and Culture (IDMC).
Federal Foundation for the Study of the Communist Dictatorship in Eastern Germany
Kronenstraße 5
D – 10177 Berlin, Germany
Tel.: +49 (0)30 319895 – 0
buero@bundesstiftung-aufarbeitung.de
www.bundesstiftung-aufarbeitung.de
The Federal Foundation is tasked under public law with studying the causes, history, and impact of the dictatorship in the Soviet occupation zone and the GDR. It promotes research, public awareness, and the reappraisal of Communist regimes in East Germany and East Central Europe. The Foundation collaborates with museums, memorial sites, educational institutions, and victims’ associations to advance understanding and dialogue. Established in 1998 by the German Bundestag, it fosters partnerships across Europe to consolidate the process of reunification and address dictatorship legacies.
Institute for Democracy, Media and Culture (IDMC)
Bardhok Biba St., Trema – A, Tirana, Albania
Tel.: +355 4 4521899
office@idmc.al
www.idmc.al
IDMC is dedicated to documenting and addressing the legacy of Albania’s communist dictatorship. It promotes awareness of the regime’s history, fosters democratic values, and encourages critical thinking. Through collaborations with schools, universities, and cultural organizations, IDMC delivers educational projects, multimedia content, and research to engage young people in reflecting on Albania’s past and advocating for democracy. Founded in November 2014, IDMC is a key institution for promoting historical memory and civic engagement in Albania.
Concept/Photography
Dong-Ha Choe
Curated by
Jonila Godole
Executive Director IDMC
Researchers
Kastriot Dervishi
Brisejda Lala
Florin Zyberaj
Pjerin Mirdita
Najada Pendavinji
Project Coordiantors in Albania
Jozita Zhura
Oriada Dajko
Catalogue Design
Dong-Ha Choe
Exhibition Design
Sung-A Kim
Photographers Assistant
Julian Putz
Support and Funding
We would like to thank the „Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur“ for funding this project.
Special Thanks
Our special thanks go to all the contemporary witnesses for their courage and trust in sharing their stories for this project.
Lekë Tasi · Rajmond Sejko · Daut Gumeni · Valbona (Çoku) Mirakaj · Alma Liço Mirakaj · Luan Llupa · Shkëlqim Abazi · Tanush Kaso · Bilal Kola · Vera Bekteshi · Saimir Maloku · Gjergj Hani · Viktor Martini · Leze Dedë Ndreaj · Fatbardha Mulleti Saraçi · Gjeto Vocaj · Lezina Gjuraj · Gjergj Livadhi · Ndrek Bazhdari · Gjetë Kadeli · Mhill Gjon Gjinaj · Fatos Lubonja · Bedri Blloshmi · Gëzim Spaho · Gëzim Çela · Ritvana Mena · Lurian Mena · Ethem Fezollari · Nestor Topençarov · Ivana Topençarov · Tefta Kolaci · Nevruz Golka · Vasillaq Orgocka · Shpresa (Baholli) Merdani · Fatbardha Merdani · Tomi Kondakçiu · Urim Elezi · Vjollca (Nedo) Elezi · Birgite Xhepa · Bedri Çoku · Ermira Kaso
Copyright
© Dong-Ha Choe, 2025
© IDMC, 2025
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means – electronic or mechanical, including photocopying, recording, or any other storage and retrieval system – without prior written permission from the publisher.
Hyrje
Albumi fotografik që shoqëron ekspozitën “Unforseen Journyes of Life” ka një domethënie të thellë personale për mua. Historitë që ndahen këtu nuk janë thjesht rrëfime abstrakte nga librat e historisë; ato janë përvoja të jetuara, të përshkuara me dhimbje dhe shpresë, të atyre që përballuan sfida të paimagjinueshme nën regjimin komunist në Shqipëri. Çdo histori është unike dhe personale, por së bashku ato ndërtojnë një narrativë kolektive që na kujton çmimin e lartë të lirisë dhe dinjitetit njerëzor. Dhe si një përpjekje për të mbajtur gjallë dëshmitë e tyre, për t’u dhënë zë dhe për të mos i lënë në harresë.
Kur Dong-Ha, një fotograf i njohur që e kisha takuar në aktivitete për kujtesën në Gjermani, më propozoi këtë projekt, pata emocione të përziera. Nga njëra anë, u habita që, pas kaq vitesh punë në këtë fushë, asnjë fotograf shqiptar nuk kishte shfaqur interes për të dokumentuar portretet e ish-të burgosurve dhe të përndjekurve politikë. Nga ana tjetër, u gëzova shumë, sepse, sa më shumë kohë kalon, aq më pak dëshmitarë mbeten mes nesh për të thënë: “Unë dëshmoj! Unë isha atje: në burg, në internim, me stigmën e armikut në shpirt e në lëkurë.”
Shumë prej tyre kanë ndarë historitë e tyre përmes botimeve ose mediave, por shpesh këto rrëfime janë thjesht të dokumentuara me shkrim. Çfarë mungonte ishte portreti i tyre – një imazh që do t’u jepte zë dhe fytyrë këtyre historive, duke i shpalosur ato në një mënyrë më prekëse dhe të paharrueshme.
Ekspozita përfshin histori të individëve të vërtetë që mbijetuan përballë një sistemi që u përpoq t’i shkatërronte. Disa kaluan dekada në burgje, të tjerë përjetuan internime, punë të detyruar ose izolim shoqëror. Çdo histori është unike, por ajo që i bashkon është qëndrueshmëria dhe guximi i tyre. Ata përfaqësojnë jo vetëm vuajtjet e tyre personale, por edhe dhimbjen dhe qëndresën kolektive të një populli që për dekada sfidoi dhunën dhe shtypjen.
Urim Elezi nga Korça, Leze Ndreaj nga Tropoja, Luan Llupa nga Vlora, Lezina Gjura nga Shkodra, Bedri Blloshmi nga Librazhdi, Gjetë Kadeli nga Mirdita, Alma Liço nga Tirana, Daut Gumeni nga Tepelena…
Gra dhe burra, fëmijë që lindën dhe u rritën në kampet e internimit të shpërndara në të gjithë Shqipërinë. Ekspozimi publik i portreteve të tyre është një thirrje për të mos harruar, për të reflektuar mbi natyrën e egër të një diktature dhe për të kuptuar pasojat e saj, që ende ndihen thellë në shoqërinë tonë.
Por më duhet të pranoj se zgjedhja e individëve për këtë ekspozitë ishte një proces sa i vështirë, aq edhe emocional. Si mund të vendosësh se cila histori duhet treguar? Çdo histori është e vlefshme dhe meriton të dëgjohet, por përfaqësimi në këtë projekt kërkonte një diversitet përvojash, një skanim të thellë të dhunës së pamëshirshme të shkaktuar mbi të gjitha grupimet e shoqërisë – përtej moshës, gjinisë, përkatësisë sociale dhe krahinore – burra dhe gra, të rinj dhe të moshuar, intelektualë dhe punëtorë.
Ishte një përpjekje për të krijuar një mozaik të plotë që reflekton jo vetëm vuajtjet individuale, por edhe dhimbjen dhe qëndresën kolektive të një kombi. Procesi i mbledhjes së këtyre historive ishte thellësisht prekës. Në disa raste, dëshmitarët e kohës ndanë kujtimet e tyre me një bujari dhe kurajë të jashtëzakonshme. Në raste të tjera, u mbështetëm në kujtimet e familjarëve dhe dokumentet arkivore. Dëgjimi i këtyre rrëfimeve ishte një rikujtim i fuqishëm për urgjencën e dokumentimit të këtyre historive, ndërsa ata që i mbartin janë ende mes nesh për t’i rrëfyer.
Për mua, kjo ekspozitë është shumë më tepër sesa një shërbim për kujtesën. Ajo është një mesazh për të ardhmen – një thirrje për drejtësi dhe një kujtesë se historia nuk është një kapitull i mbyllur, por një përgjegjësi për çdo brez. Gjithashtu, ajo është edhe një thirrje për veprim dhe angazhim. Çdo portret, çdo histori që shfaqet këtu, është një dëshmi e fuqishme e shpirtit njerëzor dhe një paralajmërim për të mos lejuar që padrejtësitë e së kaluarës të përsëriten.
Jam thellësisht mirënjohëse për mbështetjen e vyer të Dr. Anna Kaminsky, drejtoreshës së Fondacionit Federal për Kujtesën (Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur). Qysh në fillim, ajo mbështeti këtë projekt jo vetëm financiarisht, por edhe me këshilla të çmuara. Falë bashkëpunimit tonë, kjo ekspozitë do të prezantohet së shpejti edhe për publikun gjerman, duke i dhënë mundësinë të njohë më nga afër natyrën e egër të diktaturës komuniste shqiptare dhe pasojat e saj të thella, që ende ndihen sot në shoqërinë tonë.
Ndërsa festojmë këtë 10-vjetor të Ditëve të Kujtesës, ndiej një mirënjohje të thellë për të gjithë ata që kanë mbështetur këtë udhëtim të gjatë, para së gjithash partnerin tonë Fondacionin Konrad Adenauer. Vizionet tona të përbashkëta për ruajtjen e kujtesës dhe nxitjen e dialogut shoqëror mbi pasojat e diktaturave totalitare na kanë sjellë deri këtu.
Faleminderit që jeni pjesë e këtij momenti të rëndësishëm.
Jonila Godole
Shënim i artistit
Portretet e paraqitura këtu, që tregojnë dëshmitarë të diktaturës komuniste të Shqipërisë, u fotografuan në qytete të ndryshme gjatë vitit 2024. Synimi im ishte të zgjeroja këndvështrimin tradicional mbi të burgosurit politikë, duke bërë të dukshme për publikun e gjerë edhe gratë, fëmijët dhe familjet. Anëtarët e familjeve të të burgosurve shpesh internoheshin në zona rurale thjesht përmes vendimeve administrative. Në shumë raste, familjarët nuk dokumentoheshin plotësisht, duke regjistruar vetëm “kryefamiljarin” (kryesisht burrat). Si rezultat, një numër i madh i të prekurve nuk pasqyrohet në statistikat zyrtare.
Pikërisht përfshirja e grave dhe fëmijëve që u internuan në kampet e internimit që në moshë të re, ose që lindën aty, si dhe të rinjve të dënuar me burgime të gjata, tregon se ndikimi i diktaturës komuniste është shumë më i thellë dhe më i përhapur në shoqërinë shqiptare sesa mendohet.
Traumat dhe plagët e shkaktuara nga regjimi nuk janë thjesht relikte të së kaluarës së largët, të mbyllura në një kuti të izoluar. Ato janë fluide dhe vazhdojnë të ndikojnë edhe në të tashmen.
Duke i sjellë këta individë në hapësirën publike dhe duke u dhënë atyre një platformë për të ndarë historitë e tyre, është një formë e rëndësishme e njohjes së vuajtjeve, sakrificave dhe kontributit të tyre. Ndoshta kjo mund të ndihmojë sadopak edhe në shërimin e plagëve të tyre.
Si në shumë projekte të tjera, nuk isha unë që zgjodha këtë temë; përkundrazi, tema më gjeti mua përmes rrugëve të tërthorta. Në punën time fotografike, shpesh trajtoj thyerjet, ndërprerjet në biografi, të shkaktuara nga rrethana politike dhe sisteme autokratike.
Kjo seri portretesh është, në fund të fundit, një projekt shumë personal që lidhet drejtpërdrejt me biografinë time – edhe pse kjo lidhje nuk është menjëherë e dukshme. Dimensioni i fshehur i ekspozitës bëhet i qartë vetëm kur kuptohet lidhja me biografinë time dhe arsyet që më shtynë të interesohem për këtë temë.
Si shpjegohet që unë – një korean i gjeneratës së dytë nga Gjermania – të ndjej nevojën për të kontribuar në kulturën shqiptare të kujtesës? Lidhjet gjenden pjesërisht në biografinë e prindërve të mi, veçanërisht të babait tim.
Në vitin 1967, jeta studentore e babait tim në Gjermani u ndërpre papritur dhe planet e tij për të ardhmen u shkatërruan, kur ai u rrëmbye nga shërbimi sekret koreano-jugor dhe u dërgua në Korenë e Jugut. Siç u zbulua më vonë, shtatëmbëdhjetë koreanë të jugut që u rrëmbyen gjithsej, u akuzuan për spiunazh në shërbim të Koresë së Veriut dhe tradhti të lartë. Fillimisht, ata u dënuan me vdekje, por këto dënime u shndërruan në dënime disa vjeçare me burg, falë presionit ndërkombëtar. Babai im kaloi përfundimisht dy vjet në izolim të plotë, para se të lirohej dhe të kthehej në Gjermani. Ky incident do të njihej më vonë si “Afera e Berlinit Lindor”.
Ndërsa ishte në Gjermani, babai im kishte krijuar kontakte me Ambasadën e Koresë së Veriut në Berlinin Lindor. Pas disa takimesh, iu dha mundësia të udhëtonte në Korenë e Veriut për të vizituar babanë e tij, i cili kishte mbetur i bllokuar atje që nga Lufta e Koresë. Pleksjet dhe ndërlidhjet jetësore të individëve, që shkaktohen nga luftërat dhe shtypjet autokratike, ndikojnë përtej brezave dhe kufijve shtetërorë, siç tregon biografia e prindërve të mi. Për më tepër, edhe biografia ime personale është padyshim e ndikuar nga këto ngjarje – përndryshe, me shumë gjasa, unë do të kisha lindur në Korenë e Jugut, dhe jo në Gjermani.
Kjo është arsyeja përse në punën time si fotograf kërkoj momentin universal që na lidh të gjithëve, duke kapërcyer kufijtë kombëtarë dhe breznitë. Në momentin kur shkrepet një fotografi, ajo bëhet pjesë e së kaluarës, në të cilën mund të udhëtojmë si me një makinë kohe, sa herë e sodisim atë. Kjo është, për mua, magjia më e madhe e fotografisë: aftësia e saj e jashtëzakonshme për të ndalur dhe konservuar kohën.
Kur zhvillova idetë e para për këtë projekt, fillimisht kisha dyshime dhe pyesja veten nëse nuk do të ishte më e logjikshme që një fotograf shqiptar të merrej me këtë temë. Një i huaj që vinte në Shqipëri për të realizuar një projekt me dëshmitarë të kohës m’u duk fillimisht “e papërshtatshme”. Por ndoshta, për të trajtuar tema të tilla, duhet pikërisht një perspektivë e jashtme dhe shumëdimensionale.
Ndjej një respekt dhe admirim të jashtëzakonshëm për dëshmitarët e kohës që janë portretizuar këtu – për jetën e tyre dhe guximin për të mos u dorëzuar dhe për të ecur përpara pavarësisht të gjitha vështirësive.
Këtë punim ia kushtoj atyre dhe gjithë të tjerëve që ende nuk janë portretizuar dhe historitë e të cilëve ende nuk janë dëgjuar.
Dong-Ha Choe
Lekë Tasi
photographed in a sidestreet in Tirana
Born on April 15, 1929, in Athens, into an intellectual family, Lekë Tasi and his family endured numerous imprisonments under the communist regime. His father, a prominent politician from the 1920s, was sentenced in 1945 to 20 years in Burrel prison, where he served the full term. Later, his uncle, a former journalist, was also imprisoned in Burrel, where he died, his remains never found. Subsequently, both his brother and sister Tefta, one of Albania‘s first lyrical singers, were also imprisoned.
Lekë Tasi studied music and worked as a cellist in the Radio Orchestra, Philharmonic, and later in the Opera Theater from 1946 to 1967. At the height of the class struggle, he was dismissed from his job in 1967 for political reasons and worked on a farm until 1971. During this time, he began translating and painting.
In October 1975, he and his family were deported to Grabjan, Lushnja, where they spent 15 years. Tasi documented the personal and family struggles in his extensive book Grabjani rrëzë kodrave (Grabjan at the Foot of the Hills, 2009). He is also recognized as a painter, having exhibited his work both in Albania and abroad, and as a writer and publicist.
Lindur më 15 prill 1929 në Athinë, në një familje intelektuale, Lekë Tasi dhe familja e tij pësuan dënime të panumërta nga regjimi komunist. Fillimisht babai i tij, një politikan i lartë i viteve 1920, u dënua në vitin 1945 me 20 vite burg, të cilat i kreu në burgun e Burrelit. Më pas xhaxhai, një ish-gazetar, u burgos gjithashtu në Burrel, ku edhe vdiq pa iu gjetur kurrë eshtrat. Më vonë edhe vëllai dhe motra e tij Tefta, një nga këngëtaret e para lirike në Shqipëri, u burgosën.
Lekë Tasi kishte studiuar për muzikë dhe gjatë periudhës 1946–1967 punoi si violonçelist në Orkestrën e Radios, Filarmonisë dhe më vonë në Teatrin e Operës. Në kulmin e luftës së klasave u pushua nga puna më 1967 për arsye politike dhe punoi në një fermë deri në vitin 1971. Gjatë kësaj kohe ai filloi të përkthente dhe të pikturonte.
Në tetor të vitit 1975, ai dhe familja e tij u internuan në Grabjan të Lushnjës, ku kaluan 15 vjet. Kalvarin e vuajtjeve personale dhe të familjes së tij, Lekë Tasi e ka përshkruar në librin voluminoz Grabjani rrëzë kodrave (2009). Ai vlerësohet gjithashtu si piktor me një sërë ekspozitash brenda dhe jashtë vendit, si shkrimtar dhe publicist.
Rajmond Sejko
photographed on a rooftop in Tirana
Born on August 15, 1948, in Tirana, Rajmond Sejko faced persecution early in life. His father, Teme Sejko, commander of the Albanian Naval Fleet, was arrested after Albania’s break with the Soviet Union and executed on the false charge of organizing a coup d‘état. Following his father‘s death, Rajmond, along with his mother and brother, was interned and later exiled to Berat. After working in construction, he was sent to Burrel for military service.
In 1974, at age 24, his brother was falsely accused and sentenced to death. This loss devastated their mother, who committed suicide on February 21, 1975. Rajmond was arrested the same day under Article 73/1 of the Penal Code. On May 27, 1975, the People‘s Court of Berat sentenced him to 8 years in prison and revoked his electoral rights for 5 years. He served his sentence in Spaç prison and was later interned in Kutalli, working in agriculture. In 1988, his internment was extended by 5 years, and in 1989 he was accused of “agitation and propaganda.”
Rajmond served a total time of 7 years, 7 months and 28 days in prison. He was released on December 29, 1989, and later moved to Tirana. Despite his efforts, he never found the remains of his father and brother. Today, Rajmond lives in the USA.
Lindur më 15 gusht 1948 në Tiranë, Rajmond Sejko u përball me persekutim që në fëmijëri. Babai i tij, Teme Sejko, komandanti i Flotës Detare shqiptare, u arrestua pas prishjes së marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik dhe u ekzekutua me akuzën false të organizimit të një grushti shteti. Pas vrasjes së babait, Rajmondi, nëna dhe vëllai u internuan dhe më vonë u dëbuan në Berat. Pas punës në ndërtim ai u dërgua në Burrel për shërbimin ushtarak.
Në vitin 1974, vëllai i tij, 24 vjeç, u dënua me vdekje pas një inskenimi me akuza false. Kjo humbje e rëndoi nënën e tyre, e cila vrau veten më 21 shkurt 1975. Rajmondi u arrestua po atë ditë sipas nenit 73/1 të Kodit Penal. Më 27 maj 1975, Gjykata e Beratit e dënoi me 8 vjet burg dhe me humbje të të drejtave zgjedhore për 5 vjet. Ai vuajti në burgun e Spaçit dhe më pas u internua në Kutalli, ku punoi në bujqësi. Në vitin 1988, periudha e internimit u shtua me 5 vite dhe në vitin 1989 ai u akuzua për “agjitacion dhe propagandë”.
Rajmondi vuajti 8 vjet, 8 muaj e 28 ditë në burg. U lirua më 29 dhjetor 1989 dhe u zhvendos në Tiranë. Me gjithë përpjekjet e tij, nuk i gjeti kurrë eshtrat e babait dhe vëllait. Sot Rajmondi jeton në SHBA.
Daut Gumeni
photographed in his appartment in Tirana
Born on March 11, 1943, in Gusmar, Tepelenë, Daut Gumeni worked as a school director and teacher from 1964 to 1966 after completing his studies in Gjirokastër. He was arrested on June 27, 1967, accused of attempting to flee Albania with his cousin at the Shtugarë border post in Gjirokastër. On September 21, 1967, the Gjirokastër Court sentenced him to 20 years in prison for treason, along with confiscation of property and the loss of voting rights for 5 years.
While serving his sentence, Gumeni was rearrested on January 20, 1970, and given an additional 15 years. He spent a total of 23 years, 1 month, and 11 days in prison, being released only on August 7, 1990.
After the fall of the communist regime, Gumeni became an active publicist and writer, publishing over 70 articles and several books, including Testamenti politik (Political Testament, 1994), Kënga e zezakut të bardhë (The Song of the White Blackman, 1994), and Shënime nga Shkolla e Partisë (Notes from the Party School, 2012). Gumeni was a member of the Authority for Information on Former State Security Documents during the years 2017–2018, from which he resigned.
Lindur më 11 mars 1943 në Gusmar, Tepelenë, Daut Gumeni shërbeu si drejtor shkolle dhe mësues nga viti 1964 deri në vitin 1966, pasi përfundoi studimet në Gjirokastër. Ai u arrestua më 27 qershor 1967, i akuzuar për tentativë arratisjeje nga Shqipëria së bashku me kushëririn e tij në postën kufitare të Shtugarës, Gjirokastër. Më 21 shtator 1967, Gjykata e Gjirokastrës e dënoi me 20 vjet burg për tradhti, duke i konfiskuar pasurinë dhe duke i hequr të drejtën zgjedhore për 5 vjet. Gjatë kohës që vuante dënimin ai u arrestua sërish më 20 janar 1970 me 15 vite shtesë. Gumeni vuajti 23 vjet, 1 muaj e 11 ditë burg dhe u lirua vetëm më 7 gusht 1990.
Pas rënies së regjimit komunist, Gumeni ka qenë aktiv si publicist dhe shkrimtar, duke botuar mbi 70 artikuj dhe disa libra, përfshirë Testamenti politik (1994), Kënga e zezakut të bardhë (1994) dhe Shënime nga Shkolla e Partisë (2012). Gumeni ka qenë anëtar i Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit në vitet 2017–2018, prej nga u largua me dorëheqje.
Valbona (Çoku) Mirakaj
photographed in her appartment in Tirana
„They put me in a van and sent me to Lushnja. In Savër, all the exiles were there with their families, but I was alone.“
Born on October 19, 1944, in Tirana, Valbona (Çoku) Mirakaj is the daughter of Mentor Çoku, known for his nationalist and anti-communist stance. Her mother, Zenie Resuli, came from a wealthy family. When Valbona was just a month old, her father fled to Italy in 1944 to escape communist persecution, while her sick mother went to Thessaloniki for treatment with the help of Nako Spiru (a high-ranking party official later declared a traitor), ultimately remaining outside Albania.
Valbona never met her mother. She lived with her maternal relatives until the age of 16, when she was informed that she would be exiled for 30 years to Savër, Lushnja. In Savër, she was sheltered by some family acquaintances. During her internment, she met Sokol, who had been living in the camp since the age of two. At 20 years old, Valbona and Sokol married, and raised three children while in internment.
She describes the period of internment as extremely difficult, particularly the agricultural labor. After the fall of the regime in 1990, Valbona and her son traveled to Italy, where she met her father for the first time.
„Më hipën në një furgon dhe më dërguan në Lushnjë. Në Savër, të gjithë të internuarit ishin me familjet e tyre, ndërsa unë isha e vetme.“
Lindur më 19 tetor 1944 në Tiranë, Valbona (Çoku) Mirakaj është vajza e Mentor Çokut, i njohur për qëndrimin e tij nacionalist dhe antikomunist. Nëna e saj, Zenie Resuli, vinte nga një familje e kamur. Kur ishte foshnjë njëmuajshe, babai i saj u arratis në Itali në vitin 1944 për shkak të përndjekjes komuniste, ndërsa nëna e saj e sëmurë shkoi për kurim në Selanik me ndihmën e Nako Spirus (një funksionar i lartë partie që u shpall më vonë tradhtar), duke mbetur përfundimisht jashtë Shqipërisë. Valbona nuk e takoi kurrë të ëmën. Ajo jetoi me të afërmit e nënës deri në moshën 16-vjeçare, kur e njoftuan se do internohej për 30 vite në Savër të Lushnjës. Në Savër ajo u strehua tek disa të njohur të familjes. Gjatë internimit u njoh me Sokolin, i cili jetonte në kamp qysh nga mosha dyvjeçare. Kur mbushi 20 vjeç, Valbona dhe Sokoli u martuan dhe rritën tre fëmijë në internim.
Ajo e përshkruan periudhën e internimit si shumë të vështirë, sidomos punën në bujqësi. Pas rënies së regjimit në vitin 1990, Valbona dhe djali i saj udhëtuan në Itali, ku ajo takoi të atin për herë të parë.
Alma Liço Mirakaj
photographed in the Museum of Secret Surveillance in Tirana
Born on September 23, 1958, in Tirana, Alma Liço Mirakaj never met her grandfather, Muhamer Liço, a lawyer educated in the United States who was sentenced in 1945 along with 17 others as an opponent of the regime. His execution shaped her life, as on her 10th birthday, she was forcibly exiled along with her family to the village of Dragot, Elbasan. Their home in Tirana was replaced by a straw hut in the village, living in destitute conditions, like other exiled families.
For years, the State Security attempted to coerce her father into becoming a collaborator, but without success. Alma was briefly allowed to return to live with her grandmother in Tirana, but during her second year of vocational high school, despite her excellent academic performance, she was expelled due to her family’s background and sent back to the village, where she worked in agriculture.
Alma was released from internment in 1991, after 23 years. She has documented her life in internment in several books, including Krahë të Këputur (Broken Wings, 2016, 2018) and Ëndërroj (I Dream, 2024), which she has shared with the wider public, including students and young people in various regions of Albania.
Lindur më 23 shtator 1958 në Tiranë, Alma Liço Mirakaj nuk e kishte njohur gjyshin e saj Muhamer Liço, një avokat i studiuar në Amerikë, i cili ishte dënuar në vitin 1945, bashkë me 17 persona të tjerë, si kundërshtar i regjimit. Pushkatimi i tij diktoi jetën e saj, kur ditën që mbushi 10 vjeçe u dëbua me forcë bashkë me familjen në fshatin Dragot, Elbasan. Shtëpia në Tiranë u zëvendësua me një kasolle kashte në fshat, në kushte mjerimi, si familjet e tjera të internuara.
Sigurimi u përpoq për një kohë të gjatë ta bënte të atin e saj bashkëpunëtor, por pa sukses. Për një kohë të shkurtër, Alma u lejua të kthehej dhe të jetonte me gjyshen në Tiranë, por në vitin e dytë të shkollës së mesme profesionale, pavarësisht rezultateve të larta, u përjashtua për hir të biografisë dhe u kthye te familja në fshat, ku punoi në bujqësi.
Alma u lirua nga internimi në vitin 1991, pas 23 vjetësh. Ajo e ka përshkruar jetën në internim në disa libra, duke përfshirë Krahë të Këputur (2016, 2018) dhe Ëndërroj (2024), të cilët ia ka prezantuar publikut të gjerë, përfshi edhe nxënësit e të rinjtë në zona të ndryshme të Shqipërisë.
Luan Llupa
photographed in his appartment in Vlorë
Born on March 14, 1933, in Vlorë, Luan Llupa came from a family exiled by the communist regime. He was arrested at the age of 17 on April 29, 1950, as a member of the “opposition group of students from the ‚Ali Demi‘ High School.”
Encouraged by a classmate, Llupa and two other students joined in expressing their dissatisfaction with the Party. The group wrote slogans criticizing the Party, the government, and the economy. Their activity lasted until April 1950 when authorities arrested them for “organized activity against the government.” Llupa was tortured during interrogation despite his young age.
On October 1, 1950, the Special Court sentenced him to three years in prison. He served his sentence in Vlora prison and was later sent to a labor camp for the construction of the Kuçova airfield. He was released in 1953.
In 1978, Llupa was interrogated by State Security, where he realized that he was under surveillance despite being working in a factory. In 1989, he was arrested again for “agitation and propaganda” and spent six months in isolation. He was sentenced to two years in prison but was released earlier due to political changes and a United Nations’call for the release of the political prisoners.
Lindur më 14 mars 1933 në Vlorë, Luan Llupa vinte nga një familje e persekutuar nga regjimi komunist. Ai u arrestua në moshën 17 vjeç, më 29 prill 1950, si anëtar i “grupit kundërshtar të studentëve të Gjimnazit ‘Ali Demi’”.
I inkurajuar nga një shok i klasës, Llupa dhe dy studentë të tjerë nisën të shprehnin pakënaqësitë ndaj Partisë. Grupi shkroi parulla kundër Partisë, pushtetit dhe ekonomisë. Aktiviteti i tyre vazhdoi deri në prill të vitit 1950, kur autoritetet i arrestuan për “veprimtari të organizuar kundër pushtetit”. Llupa u torturua gjatë hetuesisë pavarësisht moshës së tij.
Gjykata Speciale e dënoi më 1 tetor 1950 me 3 vjet burg. Ai vuajti dënimin në burgun e Vlorës dhe më pas u dërgua në një kamp pune për ndërtimin e aerodromit të Kuçovës. U lirua në vitin 1953.
Në vitin 1978, Llupa u mor në pyetje nga Sigurimi, ku kuptoi se ishte nën survejim, pavarësisht se punonte në fabrikë. Në vitin 1989 ai u arrestua sërish për “agjitacion e propagandë” dhe qëndroi 6 muaj në izolim. U dënua me 2 vjet burg, por u lirua më herët për shkak të ndryshimeve politike dhe kërkesës së OKB-së për lirimin e të burgosurve politikë.
Shkëlqim Abazi
photographed in a Cafe near Berat
Born on December 23, 1951, in Berat, Shkëlqim Abazi was arrested at the age of 16 on August 11, 1968, while at the beach in Himarë with a friend. He was accused of attempting to escape the country and engaging in “agitation and propaganda.” Over the course of three months, he was tortured in the interrogation facilities of Vlorë and later Shkodër, as authorities falsely alleged he was part of a larger group hostile to the regime. As a result of the torture, his vision and hearing were partially impaired.
On October 23, 1968, the Shkodër Court sentenced him to five years in prison, which he served at the Spaç prison camp, where he became a witness to the Spaç Revolt. Abazi served a total of 4 years, 11 months, and 15 days in prison before being released in 1973.
After the fall of communism, Abazi authored several books describing the suffering and forced labor endured by political prisoners. His testimonies have been widely published in the Albanian press and featured in documentary films. He has also written two significant works on the hardships of prisoners under the dictatorship: Repsi: Kampi i Punës së Detyruar (Repsi: The Forced Labor Camp, 2017) and Spaçi: Varri i të Gjallëve (Spaç: The Grave of the Living, 2018).
Lindur më 23 dhjetor 1951 në Berat, Shkëlqim Abazi u arrestua në moshën 16-vjeçare, më 11 gusht 1968, së bashku me një shok, duke bërë plazh në Himarë. Ai u akuzua për tentativë arratisjeje dhe për “agjitacion e propagandë”. Për 3 muaj me radhë, ai u torturua në hetuesitë e Vlorës dhe më pas të Shkodrës, duke aluduar se ishte pjesë e një grupi më të madh armik ndaj regjimit. Nga torturat dhe goditjet iu dëmtuan pjesërisht shikimi dhe dëgjimi.
Më 23 tetor 1968, gjykata e Shkodrës e dënoi me pesë vjet heqje lirie në kamp-burgun e Spaçit, ku u bë dëshmitar okular i Revoltës së Spaçit. Abazi vuajti gjithsej 4 vjet, 11 muaj e 15 ditë në burg. U lirua në vitin 1973.
Pas rënies së komunizmit, Abazi ka shkruar libra ku përshkruan vuajtjet dhe punën e rëndë të detyruar që bënin të burgosurit politikë. Dëshmitë e tij janë publikuar gjerësisht në shtypin e përditshëm shqiptar dhe në disa filma dokumentarë. Gjithashtu, ka botuar dy libra të rëndësishëm mbi vuajtjet e të burgosurve në burgjet e diktaturës: Repsi: Kampi i Punës së Detyruar (2017) dhe Spaçi: Varri i të Gjallëve (2018).
Tanush Kaso
photographed in his appartment in Tirana
Born on March 15, 1934, in Tirana, Tanush Kaso graduated from the Pedagogical School in Tirana and worked as a teacher in villages around the capital and in Peshkopi. On May 27, 1961, while in his third year of correspondence studies at the Faculty of Language and Literature, he was arrested for alleged involvement in a group opposing the regime, which aimed to establish a social-democratic party. On August 11, 1962, the Tirana Military Court sentenced him to 13 years in prison for “treason against the homeland,” “agitation and propaganda,” as well as confiscation of property and loss of electoral rights for three years. Kaso served 10 years, 3 months, and 3 days in several notorious prisons, including Burrel, Laç, Fushë- Krujë, Elbasan, Spaç, and Skrofotinë, before being released on August 30, 1971. After his release, he was forced to do hard labor.
Following the fall of the communist regime, Kaso became an active writer and publicist, publishing numerous articles and works, including Lufta ime: Vargje të shkruara në errësirën e kuqe (My Struggle: Poems Written in the Red Darkness, 1994) and Kalvari i burgjeve komuniste (The Calvary of Communist Prisons, 1998). He also dedicated himself to the cause of former political prisoners, serving as chairman of one of their associations.
Lindur më 15 mars 1934 në Tiranë, Tanush Kaso përfundoi Shkollën Pedagogjike në Tiranë dhe punoi si mësues në fshatrat përreth kryeqytetit, si dhe në Peshkopi. Më 27 maj 1961, ndërsa studionte me korrespondencë në vitin e tretë të Fakultetit të Gjuhë-Letërsisë, ai u arrestua, i akuzuar për pjesëmarrje në një grup kundërshtar të regjimit, i cili synonte të krijonte një parti socialdemokrate. Gjykata Ushtarake e Tiranës e dënoi më 11 gusht 1962 me 13 vite burg për “tradhti ndaj atdheut”, “agjitacion e propagandë,” si dhe me konfiskim të pasurisë dhe humbje të të drejtave elektorale për tre vite.
Kaso vuajti dënimin 10 vjet, tre muaj e tre dite në disa burgje famëkeqe, si Burrel, Laç, Fushë-Krujë, Elbasan, Spaç dhe Skrofotinë, derisa u lirua më 30 gusht 1971. Pas lirimit u detyrua të bënte punë të rënda.
Pas viteve ‘90 ai ka qenë aktiv si shkrimtar dhe publicist, duke botuar shumë artikuj dhe disa vepra, përfshirë Lufta ime: Vargje të shkruara në errësirën e kuqe (1994) dhe Kalvari i burgjeve komuniste (1998). Kasoja është angazhuar gjithashtu në veprimtari kushtuar kauzës së ish-të dënuarve politikë, duke shërbyer edhe si kryetar në njërën prej këtyre shoqatave.
Bilal Kola
photographed in a cafe in Tirana
Born on December 21, 1972, in internment in the village of Plug, Lushnja, Bilal Kola remained there until the age of 18, enduring numerous deprivations under the communist regime. His father, Kurt Kola, came from a nationalist family and and experienced internment in the infamous Tepelenë camp as a child, followed by 26 harsh years in the communist regime’s prisons, including Gjirokastër, Spaç, Qafë-Bari, and Burrel. From the age of 2, Bilal‘s childhood was marked by prison visits to see his father. The family left internment in 1990.
In 1998, Bilal graduated with a degree in Law from South Bank University in London, and in 2011, he earned a PhD in Law from Montgomery
International University, USA. Since July 2014, he has been leading the Institute for the Integration of Former Politically Persecuted Persons and continues his career as a lawyer.
Lindur më 21 dhjetor 1972 në internim në fshatin Plug të Lushnjës, Bilal Kola qëndroi aty deri në moshën 18 vjeç, duke përjetuar një sërë privimesh në jetë përgjatë regjimit komunist. Babai i tij, Kurt Kola, vinte nga një familje nacionaliste dhe vuajti internimin në kampin famëkeq të Tepelenës kur ishte ende fëmijë, dhe më vonë 26 vite dënim të ashpër nëpër burgjet e diktaturës komuniste, Gjirokastër, Spaç, Qafë-Bari dhe Burrel. E gjithë fëmijëria e djalit të tij, Bilalit, prej moshës 2-vjeçare u shënua nga vizitat në burg për të takuar të atin. Familja u largua nga internimi në vitin 1990.
Në vitin 1998, Bilali përfundoi studimet e larta për Drejtësi në Universitetin South Bank, Londër, dhe në vitin 2011 mori titullin Doktor Shkencash nga Universiteti Ndërkombëtar Montgomery, SHBA. Nga korriku 2014 ai drejton Institutin e Integrimit të Ish-të Përndjekurve Politikë dhe vazhdon karrierën e tij si avokat.
Vera Bekteshi
photographed in a cafe in Tirana
Born on April 29, 1946, Vera Bekteshi was part of Albania’s first generation of nuclear physicists and worked successfully as a lecturer for six years at the Faculty of Physics. In 1974, her father, a high- ranking military officer and communist official from northern Albania during the war, was arrested as part of the operation known as the „Iron Broom.“
Following her father’s arrest, Vera experienced the full force of a repressive regime where no one was safe. She was abandoned by her husband after nine years of marriage, left alone to raise her young son, and lost her job. Together with her family, she was exiled from Tirana to Berat, where she lived in isolation, enduring social discrimination and extreme poverty for nearly 16 years.
After returning to Tirana in 1991, Vera began working at the Hydrometeorological Institute and completed her doctorate in 1997, which she had been forced to abandon due to her internment. Vera is the author of several books, including Vila me dy porta (The Villa with Two Doors, 2010), Ora me rërë (The Hourglass, 2016), and Pusulla të verdha (Yellow Notes, 2022). She has also published articles in Albanian newspapers focusing on her experiences during the internment period and is the recipient of several literary awards.
Lindur më 29 prill 1946, Vera Bekteshi bënte pjesë në brezin e parë të fizikanëve bërthamorë në Shqipëri dhe punoi me sukses si pedagoge për gjashtë vjet në Fakultetin e Fizikës. Në vitin 1974, babai i saj, një ushtarak i lartë dhe funksionar komunist nga veriu i Shqipërisë gjatë luftës, u arrestua si pjesë e operacionit të njohur si “Fshesa e Hekurt”.
Pas arrestimit të babait, Vera provoi mbi shpinë represionin e një regjimi, prej të cilit askush nuk ishte i sigurt. Ajo u braktis nga bashkëshorti pas nëntë vitesh martesë, duke mbetur vetëm me djalin e vogël, si dhe humbi vendin e punës. Bashkë me familjen u internua nga Tirana në Berat, ku jetoi në izolim, nën kushte të diskriminimit shoqëror dhe varfërisë ekstreme për gati 16 vjet.
Pas kthimit në Tiranë në vitin 1991, Vera filloi punë në Institutin Hidrometeorologjik dhe mbrojti doktoraturën në vitin 1997, që e kishte lënë përgjysmë për shkak të internimit. Vera është autore e disa librave dhe fituese çmimesh letrare, përfshirë Vila me Dy Porta (2010), Ora me Rërë (2016) dhe Pusulla të Verdha (2022), si dhe artikuj të publikuar në gazetat shqiptare, të cilët fokusohen në përvojat e saj gjatë periudhës së internimit.
Saimir Maloku
photographed in a public place in Tirana
Born on July 12, 1946, in Tirana, Saimir Maloku faced harsh persecution under the communist regime. After graduating from the Military Academy for Radio Communication, he completed his studies in Electronic Engineering at the University of Tirana, earning his degree in 1974. He worked as a military electronics engineer for two years before his life took a tragic turn.
On May 13, 1976, he was arrested on charges of “agitation and propaganda against the people’s power.” Despite a lack of solid evidence, he was convicted in August 1976 by the Military College of the Mat District Court and sentenced to 13 years in prison. He served his sentence in the notorious prisons of Burrel, Ballsh, and Spaç.
After 8 years, 8 months, and 18 days in prison, he was released in 1985 under a presidential decree. However, even after his release, he remained under constant surveillance by the regime.
His story of persecution is detailed in his autobio- graphy Si Mbijetova në Ferrin Komunist (How I Survived the Communist Hell, 2020).
Lindur më 12 korrik 1946 në Tiranë, Saimir Maloku u përball me përndjekje të ashpër nga regjimi komunist. Pasi përfundoi shkollimin në Shkollën e Lartë Ushtarake për Radio-Ndërlidhje, ai kreu studimet për Inxhinieri Elektronike në Universitetin e Tiranës dhe u diplomua më 1974. Ai punoi si inxhinier elektronik ushtarak për dy vjet, përpara se jeta e tij të merrte një kthesë tragjike.
Më 13 maj 1976, Saimiri u arrestua me akuzën për “agjitacion e propagandë kundër pushtetit popullor”. Pavarësisht mungesës së provave të forta, në gusht të vitit 1976 ai u deklarua fajtor dhe u dënua me 13 vjet burg nga Kolegji Ushtarak i Gjykatës së Rrethit të Matit. Dënimin e kreu në burgjet famëkeqe të Burrelit, Ballshit dhe Spaçit.
Pas 8 viteve, 8 muajve e 18 ditëve në burg, ai u lirua në vitin 1985 përmes një dekreti presidencial. Edhe pas lirimit ai mbeti nën survejim të vazhdueshëm të regjimit.
Historia e përndjekjes së tij përshkruhet në autobiografinë Si Mbijetova në Ferrin Komunist (2020).
Gjergj Hani
photographed in a side alley in Tirana
Born on May 13, 1969, in Durrës, Gjergj Hani attempted to cross the border via Lake Ohrid at the age of 16. The Durrës District Court sentenced him to 5 years in prison, which he served in the Qafë-Bari camp, despite being underage and in violation of the laws of the time.He was released on January 13, 1986, under an amnesty marking the 40th anniversary of the communist republic. In July 1987, he was arrested again on charges of agitation, propaganda, and another escape attempt, receiving an 11-year sentence at the same camp. Gjergj was finally released on February 6, 1991, after political changes in the country, having served a total of 4 years, 9 months, and 27 days in prison.
Lindur më 13 maj 1969 në Durrës, Gjergj Hani tentoi të kalonte kufirin përmes liqenit të Ohrit kur ishte vetëm 16 vjeç. Gjykata e Rrethit Durrës e dënoi me 5 vjet burg dhe e dërgoi të vuante dënimin në kampin e Qafë-Barit, megjithëse i mitur dhe në shkelje të plotë me legjislacionin e kohës.
Ai u lirua më 13 janar 1986 pas një amnistie me rastin e 40-vjetorit të shpalljes së republikës komuniste. Në korrik 1987 u arrestua përsëri për agjitacion, propagandë dhe tentativë arratisjeje, duke u dënuar me 11 vjet burg në të njëjtin kamp.
Gjergji u lirua përfundimisht më 6 shkurt 1991, pas ndryshimeve politike, pasi kishte kryer gjithsej 4 vjet, 9 muaj e 27 ditë burg.
Viktor Martini
photographed in his appartment in Shkodra
Born on April 12, 1940, in Korçë, Viktor Martini and his family endured severe persecution under the communist regime. His father, Zef Martini, a former officer under King Zog, was sentenced to 15 years in prison after the war. Together with his father, Viktor and his three brothers served a total of 104 years as political prisoners.
At the age of 16, Viktor was arrested on September 17, 1956, in Shkodër, accused of attempting to escape the country. On November 26, 1956, he was sentenced to 7 years in prison. He was released on September 2, 1961, after serving 4 years, 11 months, and 16 days in Burrel Prison. Despite his status as a disabled person, Viktor was forced to work under extremely harsh conditions after his release.
The regime continued to persecute him, even preventing his wife from working as a teacher. Viktor was one of the organizers of the January 14, 1990, protest in Shkodër, where thousands of citizens gathered to topple Stalin‘s statue.
Through his book Dëshmoj (I Bear Witness) and numerous interviews with the press and television, Viktor has consistently denounced the crimes of the communist dictatorship. Since the early 1990s, Viktor and his wife have resided in Boston, USA.
Lindur më 12 prill 1940 në Korçë, Viktor Martini dhe familja e tij u përballën me përndjekje të ashpër pasi regjimi komunist erdhi në pushtet. Babai i tij, Zef Martini, ish-oficer i Mbretit Zog, u dënua pas luftës me 15 vite burg. Të njëjtin fat do të kishin edhe katër djemtë e tij, të cilët së bashku me të atin do të kryenin 104 vite burg politik.
Viktori u arrestua më 17 shtator 1956 në Shkodër, në moshën 16-vjeçare, me akuzën tentativë arratisjeje, dhe dy muaj më vonë, më datë 26 nëntor, u dënua me 7 vjet burg. Ai u lirua më 2 shtator 1961 nga Burgu i Burrelit pas 4 vitesh, 11 muajsh e 16 ditë. Pas lirimit, pavarësisht statusit të tij si invalid, Viktori u detyrua të punonte në kushte shumë të rënda.
Regjimi vazhdoi ta përndiqte edhe pas lirimit, duke ia ndaluar gruas së tij të punonte si mësuese. Viktori ishte gjithashtu një nga organizatorët e protestës së 14 janarit 1990, ku mijëra banorë të Shkodrës u grumbulluan në qendër të qytetit për të rrëzuar bustin e Stalinit.
Në librin e tij „Dëshmoj“ dhe në dhjetëra intervista për shtypin dhe televizionet, Viktori nuk ka reshtur së denoncuari krimet e diktaturës komuniste. Që nga fillimi i viteve ‚90, Viktori dhe bashkëshortja e tij jetojnë në Boston, SHBA.
Leze Dedë Ndreaj
Photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
Born in 1946 in Tropojë, Leze Ndreaj experienced the harsh realities of communist repression from a young age. Shortly after the regime took power, her father, Pal Dedë Ndreaj, spoke out against communist policies. To avoid arrest or execution by the authorities, he fled Albania, leaving behind his wife and two young daughters.
Leze, an innocent child just 2 years old, was interned with her mother and sister in the infamous Tepelenë Camp. The difficult living conditions, countless deaths of her peers, and constant hunger left a deep imprint on her memory. After their time in Tepelenë, their internment continued in the camps of Lushnjë.
Nearly a decade later, they returned to their hometown, but the family was not welcomed back. Leze eventually settled in Shkodër, and on March 10, 1993, the commission established to verify periods of administrative punishment officially recognized her internment from Bajram Curri to Tepelenë and Lushnjë, spanning from 1948 to 1957.
Lindur më 1946 në Tropojë, Leze Ndreaj provoi represionin komunist qysh fëmijë. Pak kohë pas instalimit të regjimit, i ati i saj, Pal Dedë Ndreaj, u shpreh kundër politikës së ndjekur nga komunistët. Për t’iu shmangur arrestimit nga forcat e ndjekjes apo pushkatimit, ai u arratis nga Shqipëria duke lënë pas gruan dhe dy vajza të mitura.
Lezja, një fëmijë i pafajshëm dhe vetëm 2 vjeç, së bashku me motrën dhe nënën u internuan në kampin famëkeq të Tepelenës. Kushtet e vështira të jetës në kamp, vdekjet e panumërta të bashkëmoshatarëve të saj dhe uria e vazhdueshme janë ngulitur thellë në kujtesën e saj. Pas Tepelenës, internimi vazhdoi në kampet e Lushnjës.
Pas gati një dekade ato u kthyen në vendlindje, por nuk u pranuan nga familjarët. Lezja u vendos me banim në Shkodër dhe më 10 mars 1993, Komisioni i krijuar për vërtetimin e kohës së vuajtjes së dënimit administrativ ia njohu kohën e internimit nga Bajram Curri në Tepelenë dhe Lushnjë, prej vitit 1948 deri më 1957.
Fatbardha Mulleti Saraçi
photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
Born on November 8, 1939, in Tirana, Fatbardha Mulleti faced the harsh consequences of the communist regime due to her family connection to Qazim Mulleti, the former prefect of Tirana. When she was just 5 years old, her father, Haki Mulleti, was arrested and sentenced as part of the “Tirana Group,” and the family’s property was confiscated.
Her family was interned in Kavajë, where Fatbardha completed her 7-year schooling in 1952 and later graduated from the “28 Nëntori” high school in Shkodër in 1957. After finishing her studies, she worked as a teacher in the villages of Lezha, including Kallmet, Manati, Blinisht, and Dajç in Zadrima. Through determination and sacrifice, she managed to complete her higher education, but in 1975 she was dismissed from teaching due to her „bad biography“ and her refusal to collaborate with the State Security (Sigurimi).
After the fall of the communist regime, Fatbardha made an extraordinary contribution to collecting the testimonies of women and children who survived internment camps. Their painful stories have been published in several works, including Dhimbje (Pain, Tirana: 2008), Kalvari i grave në burgjet e komunizmit (The Calvary of Women in Communist Prisons, Tirana: 2013), and Përndjekja e Hajrie Mulletit: Stigma e një komedie (The Persecution of Hajrie Mulleti: The Stigma of a Comedy, Tirana: 2022), among others.
Lindur më 8 nëntor 1939 në Tiranë, Fatbardha Mulleti u përball me pasojat e ashpra të regjimit komunist për shkak të lidhjes familjare me Qazim Mulletin, ish-prefekti i Tiranës. Kur ishte 5 vjeçe i arrestuan dhe i dënuan babanë, Haki Mulletin, me grupin e Tiranës, dhe u sekuestruan pasurinë.
Familja e saj u internua në Kavajë, ku Fatbardha kreu shkollën 7-vjeçare në vitin 1952 dhe më pas gjimnazin “28 Nëntori” në Shkodër në vitin 1957. Pasi mbaroi shkollimin, ajo punoi si arsimtare në fshatrat e Lezhës: Kallmet, Manati, Blinisht dhe në Dajç të Zadrimës. Me shumë vullnet dhe sakrifica mundi të kryente studimet e larta, por në vitin 1975 e përjashtuan nga arsimi për shkak të “biografisë së keqe” dhe ngaqë nuk kishte pranuar të bëhej bashkëpunëtore e Sigurimit.
Pas rënies së regjimit komunist, Fatbardha ka pasur një kontribut të jashtëzakonshëm në mbledhjen e dëshmive të grave dhe fëmijëve që u mbijetuan kampeve të internimit. Historitë e tyre të dhimbshme janë botuar në disa vepra, ndër to: Dhimbje (Tiranë: 2008); Kalvari i grave në burgjet e komunizmit (Tiranë: 2013); Përndjekja e Hajrie Mulletit: Stigma e një komedie (Tiranë: 2022) etj.
Gjeto Vocaj
photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
Born on February 19, 1938, in Gzeq, Mirditë, Gjeto Vocaj and his family faced persecution under the communist regime. His mother’s family was interned in Tepelenë, and his grandfather was executed by the regime. Despite these hardships, Gjeto managed to complete higher education in mathematics and worked for several years as a teacher in Dukagjin, Shkodër.
In November 1962, an article he published in the newspaper Mësuesi titled “Njiheni dhe ju Nikën e vogël” (“You Too Should Get to Know Little Nika”) caught the attention of dictator Enver Hoxha. Following a meeting with Hoxha, Gjeto’s family background, which had been kept under wraps until then, became a target of the State Security (Sigurimi). Gjeto Vocaj was arrested on September 15, 1979, on charges of agitation and propaganda. On March 27, 1980, the Shkodër Court found him guilty and sentenced him to 7 years in prison, along with a 5-year deprivation of voting rights. He served his sentence in Spaç and Ballsh for 3 years, 1 month, and 1 day, until he was released under an amnesty on November 15, 1982. During his imprisonment, his family was interned in the village of Pistull. One year after his release, Gjeto himself was interned for 5 years in the village of Karmë, near Koman. Until the fall of the regime, Gjeto Vocaj worked in construction, agriculture, and other physically demanding jobs.
He passed away during the preparation of this exhibition, on January 10, 2025
Lindur më 19 shkurt 1938 në Gzeq, Mirditë, Gjeto Vocaj dhe familja e tij u përballën me përndjekjen nën regjimin komunist. Familja e nënës së tij ishte internuar në Tepelenë dhe gjyshi i tij ishte pushkatuar nga regjimi. Megjithatë, Gjetoja arriti të përfundonte studimet e larta për matematikë dhe punoi për disa vite si mësues në Dukagjin, Shkodër.
Në nëntor të vitit 1962, një artikull i tij botuar në gazetën Mësuesi me titullin “Njiheni dhe ju Nikën e vogël”, tërhoqi vëmendjen e diktatorit Enver Hoxha. Pas takimit me Hoxhën, biografia familjare e Gjetos, që deri atëherë ishte mbajtur në hije, u vu në shënjestër të Sigurimit. Gjeto Vocaj u arrestua më 15 shtator 1979 me akuzën për agjitacion dhe propagandë, dhe më 27 mars 1980, Gjykata e Shkodrës e shpalli fajtor duke e dënuar me 7 vjet heqje lirie dhe me heqjen e të drejtës zgjedhore për 5 vjet. Ai vuajti dënimin në Spaç dhe Ballsh për 3 vjet, një muaj e një ditë, deri kur u lirua falë një amnistie më 15 nëntor 1982. Gjatë kohës që Gjetoja ishte në burg, familja e tij u internua në fshatin Pistull, kurse atë vetë, një vit pas lirimit nga burgu, e internuan për 5 vjet në fshatin Karmë, pranë Komanit. Deri në rënien e regjimit, Gjeto Vocaj punoi në ndërtim, bujqësi dhe profesione të tjera të rënda.
Ndërroi jetë gjatë përgatitjes së kësaj ekspozite, më 10 janar 2025.
Lezina Gjuraj
photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
“During communism, no one would visit us at home because of our bad biography.”
Born on September 28, 1937, in Shkodër, Lezina Gjuraj endured the consequences of her family’s persecution under the communist regime. In 1948, her brother, Din Delija, a Franciscan friar, escaped to Yugoslavia and later to Italy, where he became a renowned painter, spending the rest of his life in exile. Following his escape, the family was forcibly interned, first in Turan and later in the infamous Tepelena camp. Lezina was only 10 years old when she was sent to Tepelenë, where she lived for two and a half years under horrific conditions. After their release, she and her family returned to Shkodër, stripped of their right to education. Despite the hardships, Lezina worked as a cook to support her family, while her husband served as a teacher in remote villages.
Tragedy followed Lezina further when, in the 1980s, she lost her son, who was killed while serving in the military
“Gjatë komunizmit nuk na vinte njeri për vizitë në shtëpi, për shkak të biografisë së keqe.”
Lindur më 28 shtator 1937 në Shkodër, Lezina Gjuraj vuajti pasojat e rënda të persekutimit të familjes së saj nën regjimin komunist. Në vitin 1948, vëllai i saj, Din Delija, ndërsa përgatitej si frat françeskan, u arratis në Jugosllavi dhe më pas në Itali, ku u bë një piktor i njohur, duke kaluar gjithë jetën në mërgim. Pas arratisjes së tij, familja u internua fillimisht në Turan dhe më pas në kampin famëkeq të Tepelenës. Lezina ishte vetëm 10 vjeçe kur u dërgua në Tepelenë, ku jetoi për dy vite e gjysmë në kushte të tmerrshme. Pas lirimit, ajo dhe familja e saj u kthyen në Shkodër, të privuar nga e drejta për arsimim. Me gjithë vështirësitë, Lezina punoi si kuzhiniere për të mbajtur familjen, ndërsa bashkëshorti i saj punonte si mësues në fshatra të largëta.
Fati i trishtë e ndoqi Lezinën edhe më tej, kur në vitet ’80, humbi djalin e saj, i cili u vra gjatë kohës që kryente shërbimin ushtarak.
Gjergj Livadhi
photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
Born in 1952 in Shkodër, Gjergj Livadhi is among the last individuals to be arrested for political reasons in Albania, in January 1990, shortly before the fall of the communist regime. His arrest occurred during an anti-communist protest in Shkodër and the attempt to topple the statue of Stalin on January 14, 1990. Notably, Stalin’s statue in Shkodër was the last to fall in Albania, long after his death in 1953, when his statues had already been removed in other communist countries of the Soviet Union and beyond. Accused by the State Security of being one of the organizers of the protest and convicted of “attempted diversion and agitation and propaganda against the state,” he was sentenced to 8 years of imprisonment on April 30, 1990. Gjergj served only 1 year, 2 months, and 13 days of his sentence and was released on March 29, 1991, from Reparti Nr. 305, Përparim.
Lindur më 1952 në Shkodër, Gjergj Livadhi është një ndër të arrestuarit e fundit për motive politike në Shqipëri në janar 1990, pak kohë para rënies së regjimit komunist. Arrestimi i tij ndodhi gjatë një proteste antikomuniste në Shkodër dhe përpjekjes për të rrëzuar bustin e Stalinit, më 14 janar 1990. Është domethënëse që busti i Stalinit në Shkodër ishte i fundit që do të binte në Shqipëri, shumë kohë pas vdekjes së tij në vitin 1953, kur statujat e tij ishin hequr nga vendet e tjera komuniste të Bashkimit Sovjetik dhe më gjerë.
I akuzuar nga Sigurimi i Shtetit si një nga organizatorët e kësaj proteste dhe i shpallur fajtor për “diversion të mbetur në tentativë dhe agjitacion e propagandë kundër shtetit”, ai u dënua me 8 vjet heqje lirie, më 30 prill 1990. Gjergji kreu vetëm 1 vit, 2 muaj e 13 ditë nga dënimi, duke u liruar më 29 mars 1991 nga Reparti Nr. 305, Përparim.
Ndrek Bazhdari
photographed in the Museum „Site of Witness and Memory“, Shkodra
Born in 1939 in Shkodër, Ndrek Bazhdari was a promising young violinist before becoming a victim of political persecution. His ordeal began following the outbreak of the Hungarian Revolution in 1956. At the time, Ndrek was a state-sponsored student in Tirana. Together with a group of friends, he formed an organization aimed at spreading the revolutionary ideas of the Hungarian Uprising by distributing leaflets they wrote themselves.
The leaflets called on Albanian youth and the working class to stand in solidarity with the Hungarian Revolution, claiming it was time to deliver the final blow to Stalinism. This activity caught the attention of the regime’s authorities, and Ndrek was arrested on April 21, 1957, Easter Sunday, for “hostile activity.” He was just 17 years old.
After months of harsh interrogation and detention, the Tirana Military Court found him guilty and, on August 6, 1957, sentenced him to 14 years in prison and confiscation of his property. Ndrek was released on March 9, 1964, after serving 7 years, 4 months, and 13 days in prison.
Lindur më 1939 në Shkodër, Ndrek Bazhdari ishte një violonçelist i ri premtues përpara se të përjetonte persekutimin politik. Gjithçka nisi pas shpërthimit të Revolucionit Hungarez, më 1956. Ndreka, atëkohë student në Tiranë falë një burse shtetërore, së bashku me disa shokë krijuan një grup me qëllim propagandimin e ideve të Revolucionit Hungarez, duke shpërndarë trakte që i shkruanin vetë.
Në këto trakte ata dërgonin mesazhe se rinia dhe klasa punëtore shqiptare duhej të solidarizoheshin me idetë e Revolucionit Hungarez, pasi kishte ardhur koha që t’i jepej grushti i fundit stalinizmit. Ky aktivitet ra në sy të organeve të diktaturës dhe ai u arrestua më 21 prill 1957, ditën e Pashkës, për veprimtari armiqësore. Ishte vetëm 17 vjeç.
Pas disa muajsh hetuesi të ashpër dhe paraburgim, Gjykata Ushtarake Tiranë, me vendimin nr. 115, datë 6 gusht 1957, e deklaroi fajtor dhe e dënoi me 14 vjet burgim dhe konfiskim të pasurisë. Ai u lirua më 9 mars 1964 duke kryer gjithsej 7 vjet, 4 muaj e 13 ditë burg.
Gjetë Kadeli
photographed in his appartment in Mamurras
Born on August 29, 1942, in Bulshar, Mirditë, Gjetë Kadeli was interned as a child in the infamous Tepelenë camp after his father was arrested and later escaped from prison. The surveillance and persecution against him began in 1957 when he was just 17 years old.
He was first arrested on April 19, 1962, and released a few months later, on November 23, 1962, under an amnesty. The charges against him included “illegal possession of weapons” and “harboring fugitives.” On August 3, 1972, he was arrested again, this time for “carrying a knife,” and the Krujë District Court sentenced him to 10 years in prison. While serving his sentence in the Spaç prison camp, Gjetë became involved in the prisoner revolt on May 21, 1973, during which he proposed raising the Albanian flag without the communist star. For this act, he was rearrested two days later and, on July 25, 1973, the Mirditë District Court sentenced him to an additional 15 years in prison.
He was finally released on December 7, 1987, having served a total of 15 years, 11 months, and 8 days in prison. Even after his release, Gjetë remained under surveillance until January 1991, when the communist regime fell. Today, Gjetë Kadeli is one of the most active witnesses to the crimes of Albania’s communist dictatorship, sharing his story in schools, public events, documentaries, and other platforms.
Lindur më 29 gusht 1942 në Bulshar të Mirditës, Gjetë Kadeli u internua që në fëmijëri në kampin famëkeq të Tepelenës pas arrestimit dhe më pas arratisjes së babait të tij nga burgu. Survejimi dhe përndjekja ndaj tij filloi në vitin 1957, kur ai ishte vetëm 17 vjeç.
Ai u arrestua më 19 prill 1962 dhe u lirua pak muaj më vonë, më 23 nëntor 1962, për hir të një amnistie. Akuza ndaj tij ishte për “armëmbajtje pa leje” dhe për strehimin e të arratisurve. Më 3 gusht 1972 arrestohet sërish, këtë herë për “mbajtjen e një thike”, dhe Gjykata e Rrethit Krujë e deklaroi fajtor dhe e dënoi me 10 vjet heqje lirie.
Gjatë kohës që vuante dënimin në kamp-burgun e Spaçit, Gjeta u përfshi në revoltën e të burgosurve, më 21 maj 1973, duke propozuar ngritjen e flamurit pa yll dhe për këtë arsye u arrestua dy ditë më vonë. Me vendimin nr. 39, datë 25 korrik 1973, Gjykata e Rrethit Mirditë e deklaroi fajtor dhe e ridënoi me 15 vite të tjera burg.
Ai u lirua më 7 dhjetor 1987, pasi kishte kryer gjithsej 15 vjet, 11 muaj e 8 ditë burg. Survejimi ndaj Gjetës vijoi edhe pas lirimit nga burgu, deri në janar 1991, me rrëzimin e regjimit komunist. Gjetë Kadeli është një nga dëshmitarët më aktivë të krimeve të diktaturës komuniste në Shqipëri në shkolla, evente publike, filma dokumentarë etj.
Mhill Gjon Gjinaj
photographed in front of his house in Mamurras
Born in 1942 in Baz, Mat, Mhill Gjinaj suffered the consequences of his father‘s escape abroad. His father, a former officer of King Zog and an anti-communist, had fled Albania.
Mhill was first arrested on November 28, 1958, while attending the Pedagogical High School in Tirana. He expressed opposition to Albania’s participation in the Warsaw Pact and the establishment of Soviet military bases in the country. The Tirana Military Court, with decision no. 9 dated March 11, 1960, found him guilty of attempting to escape the country and sentenced him to 4 years in prison, of which he served only 2 due to his young age. He was released on November 28, 1961.
In 1964, Mhill was arrested again, this time accused of distributing writings with hostile content. A year later, in 1965, he received an additional 10-year sentence for attempting to escape from prison. In total, he served 15 years in prison, including 7 years in the infamous Burrel prison.
After 1990, Mhill served as the Secretary General of the National Association of Former Political Prisoners and was also a member of the Municipal Council in Mamurras. He has written several important books reflecting on the period of his imprisonment.
He passed away during the preparation of this exhibition, on January 20, 2025.
Lindur më 1942 në Baz të Matit, Mhill Gjinaj vuajti pasojat e arratisjes jashtë vendit të babait të tij, ish- oficer i Mbretit Zog dhe antikomunist.
Mhilli u arrestua për herë të parë më 28 nëntor 1958, ndërsa ishte nxënës në Shkollën e Mesme Pedagogjike në Tiranë. Mhilli do të shprehej kundër pjesëmarrjes së Shqipërisë në Traktatin e Varshavës dhe kundër vendosjes në vend të bazave ushtarake të Bashkimit Sovjetik. Gjykata Ushtarake e Tiranës, me vendimin nr. 9, datë 11 mars 1960, e deklaroi fajtor për tentativë arratisjeje dhe e dënoi me 4 vjet heqje lirie, ku për arsye të moshës kreu vetëm dy. U lirua më 28 nëntor 1961, por u arrestua sërish në vitin 1964 i akuzuar për shpërndarje shkrimesh me përmbajtje armiqësore. Një vit më vonë, në 1965, u dënua edhe me 10 vjet burg shtesë për tentativë arratisjeje nga burgu. Mhilli vuajti 15 vite burg, 7 prej të cilave në Burrel.
Pas vitit 1990, Mhilli ushtroi për disa vite detyrën e sekretarit të përgjithshëm të Shoqatës Kombëtare së Ish-të Dënuarve Politikë dhe ka qenë anëtar i Këshillit Bashkiak të Mamurrasit. Ai ka shkruar disa libra të rëndësishëm me reflektime mbi periudhën e dënimit të tij.
Ndërroi jetë gjatë përgatitjes së kësaj ekspozite, më 20 janar 2025.
Fatos Lubonja
photographed in his house near Tirana
Born on April 27, 1951, in Tirana, Fatos Lubonja was arrested on July 25, 1974, one year after his father, the former director of Albanian Radio Television, was convicted as an “enemy of the people.” At the time of his arrest, Fatos was 23 years old, a university student, and the father of two young daughters. He was charged with “agitation and propaganda” based on rebellious diary entries he had written at the age of 19.
Initially sentenced to 7 years in the Spaç prison camp, Fatos frequently refused forced labor in the mines, leading to severe beatings and prolonged confinement in isolation cells. In 1978, he received an additional 16-year sentence, along with other prisoners, based on fabricated accusations of being a member of an “anti-socialist organization.” Fatos Lubonja was released on March 17, 1991, under a pardon decree, after serving nearly 17 years in some of the most notorious prisons and camps, including Ballsh, Qafë-Bari, Burrel, and Spaç. During his imprisonment, he wrote a diary and a novel on cigarette papers.
Lubonja is one of the few intellectuals who has publicly called for a serious reckoning with Albania’s communist dictatorship. He has described his experiences under the regime in his books Ridënimi (The Re-Sentencing, 1997), Në vitin e shtatëmbëdhjetë: Ditar Burgu 1990–1991 (In the Seventeenth Year: Prison Diary 1990–1991, 1994), and Jetë Burgu (Prison Life, 2021).
Lindur më 27 prill 1951 në Tiranë, Fatos Lubonja u arrestua më 25 korrik 1974, një vit pas dënimit të babait të tij, ish-drejtorit të Radio Televizionit Shqiptar, si “armik i popullit”. Në momentin e arrestimit, Fatosi ishte 23 vjeç, ende student dhe baba i dy vajzave të vogla. Ai u akuzua për “agjitacion dhe propagandë”, bazuar në shënimet rebele të ditarit të tij, të shkruara në moshën 19 vjeçare.
Fillimisht u dënua me 7 vjet në kampin e Spaçit sepse vazhdimisht refuzonte punën e detyruar në minierë dhe si pasojë, dhunohej egërsisht dhe mbahej për javë e muaj të tërë në birucë. Në vitin 1978, u ridënua me 16 vjet shtesë, së bashku me të burgosur të tjerë, me akuzën e sajuar se ishte “anëtar i një organizate antisocialiste”. Fatos Lubonja u lirua më 17 mars 1991 përmes dekretit të faljes, pas afro 17 vitesh burg në disa nga kampet dhe burgjet më famëkeqe, si Ballshi, Qafë-Bari, Burreli dhe Spaçi. Gjatë burgimit ai shkroi një ditar dhe një roman në letra cigaresh.
Lubonja është ndër intelektualët e paktë që ka kërkuar publikisht një përballje serioze me diktaturën komuniste. Përvojën e tij gjatë regjimit e ka përshkruar në librat Ridënimi (1997), Në vitin e shtatëmbëdhjetë: Ditar Burgu 1990–1991 (1994) dhe Jetë Burgu (2021).
Bedri Blloshmi
photographed in a side alley in Tirana
Born on June 2, 1950, in the village of Bërzeshtë, Librazhd, Bedri Blloshmi was arrested in February 1976 as part of the so-called “Bërzeshtë Group,” along with poets Genc Leka and Vilson Blloshmi, his brother. Their trial began on June 6, 1977, with charges of “economic sabotage in collaboration” and “agitation and propaganda against the people’s power.” All three were initially sentenced to death.
One week later, on June 13, 1977, the Librazhd Court sentenced the two poets to execution, while Bedri’s sentence was commuted to 25 years in prison, confiscation of property, and the loss of electoral rights for 5 years.
Bedri served nearly 15 years of his sentence – 14 years, 11 months, and 26 days – across the infamous prisons of Spaç, Qafë-Bari, and Burrel. He was released on March 29, 1991. After his release, he worked as a police officer and lawyer and also served as the director of the Institute for the Integration of Politically Persecuted People for several months (September 2013–June 2014).
To date, Bedri Blloshmi has published over 12 books, featuring testimonies, archival documents, and accounts of resistance by former political prisoners, including the Spaç and Qafë-Bari prison revolts.
Lindur më 2 qershor 1950 në fshatin Bërzeshtë të rrethit të Librazhdit, Bedri Blloshmi u arrestua në shkurt të vitit 1976 si pjesëtar i të ashtuquajturit “Grupi i Bërzeshtës”, së bashku me poetët Genc Leka dhe Vilson Blloshmi, vëllai i tij. Gjyqi filloi më 6 qershor 1977 me akuzat për “krim të sabotimit të ekonomisë kooperativiste në bashkëpunim” dhe “agjitacion e propagandë kundër pushtetit popullor”. Të tre u dënuan me vdekje.
Një javë më vonë, më 13 qershor, Gjykata e Librazhdit dënoi dy poetët me pushkatim, ndërsa dënimi i Bedriut u shndërrua në 25 vjet burg, konfiskim të pasurisë dhe humbjen e të drejtave elektorale për 5 vjet. Bedriu e vuajti pjesën më të madhe të dënimit të tij, 14 vjet, 11 muaj e 26 ditë në Spaç, Qafë-Bari dhe Burrel. U lirua më 29 mars 1991. Pas lirimit, ai punoi si oficer policie dhe jurist, si dhe ka drejtuar për disa muaj (shtator 2013–qershor 2014) Institutin e Integrimit të të Përndjekurve Politikë.
Deri më sot, Bedri Blloshmi ka botuar mbi 12 libra me dëshmi dhe dokumente arkivore, si dhe mbi qëndresën e ish-të burgosurve politikë në Revoltën e Spaçit, atë të Qafë-Barit, etj.